Jak podzielić salę integracji sensorycznej na strefy funkcjonalne?

Dlaczego warto wydzielić strefy w sali integracji sensorycznej?

Podczas terapii SI dziecko może wykonywać bardzo różne aktywności. W jednej części zajęć potrzebuje intensywnego ruchu, w kolejnej ćwiczeń wymagających precyzji, a następnie chwili wyciszenia.

Jeżeli wszystkie urządzenia znajdują się w jednej nieuporządkowanej przestrzeni, łatwiej o nadmiar bodźców. Dziecko może przeskakiwać pomiędzy aktywnościami, a terapeuta ma mniejszą kontrolę nad organizacją zajęć.

Podział sali na funkcjonalne obszary pomaga:

• uporządkować wyposażenie,
• ograniczyć niepotrzebne bodźce,
• zwiększyć bezpieczeństwo podczas ćwiczeń,
• łatwiej planować kolejne etapy terapii,
• wykorzystać nawet niewielkie pomieszczenie,
• szybciej przygotować stanowisko do konkretnego ćwiczenia,
• oddzielić aktywności dynamiczne od spokojniejszych.

Układ sali powinien jednak pozostawać elastyczny. W terapii integracji sensorycznej bardzo często wykorzystuje się te same pomoce na różne sposoby.

Strefa aktywności przedsionkowej

Jednym z najważniejszych obszarów jest miejsce przeznaczone do korzystania ze sprzętu podwieszanego. To tutaj mogą znaleźć się między innymi huśtawki terapeutyczne, platformy, hamaki czy inne urządzenia umożliwiające kołysanie, obracanie i zmianę pozycji ciała.

Strefa powinna znajdować się w miejscu zapewniającym odpowiednią przestrzeń wokół urządzenia.

Trzeba uwzględnić nie tylko jego wymiary w stanie spoczynku, ale przede wszystkim tor ruchu podczas użytkowania. Huśtawka może wychylać się w różnych kierunkach, dlatego w jej bezpośrednim sąsiedztwie nie powinny znajdować się szafki, stoły ani elementy wyposażenia o twardych krawędziach.

Pod urządzeniami podwieszanymi warto zastosować odpowiednie materace zabezpieczające.

W większych salach można pozostawić możliwość korzystania z kilku punktów podwieszenia, dzięki czemu terapeuta może zmieniać konfigurację wyposażenia zależnie od celu zajęć.

Strefa równowagi i koordynacji

Kolejną część sali można przeznaczyć na ćwiczenia wymagające utrzymywania równowagi, kontroli postawy i planowania ruchu.

W tej strefie mogą znaleźć się:

• równoważnie,
• ścieżki sensoryczne,
• półkule,
• stopnie,
• wałki,
• platformy balansowe,
• miękkie elementy o różnych wysokościach,
• zestawy do tworzenia torów przeszkód.

Dużą zaletą takiej przestrzeni jest możliwość szybkiego przebudowywania układu.

Raz można stworzyć prostą ścieżkę z kilku elementów, a innym razem bardziej rozbudowany tor wymagający przechodzenia, przeskakiwania, wspinania się lub zmiany kierunku ruchu.

Warto pozostawić tutaj wolny fragment podłogi, aby terapeuta nie był ograniczony do jednego ustawienia urządzeń.

Strefa motoryki dużej

Wiele aktywności prowadzonych podczas zajęć SI wymaga sporej przestrzeni. Dziecko może się czołgać, turlać, skakać, wspinać, przepychać przedmioty lub wykonywać ćwiczenia z dużą piłką.

Dlatego w sali warto przewidzieć stosunkowo otwartą strefę motoryki dużej.

Można wykorzystać tutaj między innymi:

• duże materace,
• wałki rehabilitacyjne,
• piłki terapeutyczne,
• tunele,
• miękkie schody,
• pochylnie,
• klocki piankowe,
• moduły rehabilitacyjne.

Szczególnie praktyczne są elementy modułowe. Można z nich budować różne konstrukcje, dzięki czemu ta sama przestrzeń może służyć do wielu ćwiczeń.

Przykładowo zestaw miękkich kształtek może jednego dnia tworzyć tor przeszkód, a podczas kolejnych zajęć zostać wykorzystany jako schody, podest czy miejsce do ćwiczeń w podporze.

Strefa propriocepcji i pracy z oporem

Aktywności proprioceptywne są związane między innymi z pracą mięśni i stawów. W praktyce mogą obejmować pchanie, ciągnięcie, wspinanie się czy przemieszczanie odpowiednio dobranych przedmiotów.

W tej części sali można wykorzystać:

• wałki,
• duże poduszki,
• miękkie moduły,
• drabinki,
• liny,
• tunele,
• piłki,
• elementy umożliwiające przepychanie lub przenoszenie.

Nie zawsze musi to być całkowicie oddzielna strefa. W mniejszych pomieszczeniach może częściowo łączyć się ze strefą motoryki dużej.

Najważniejsze jest pozostawienie miejsca pozwalającego wykonywać ruchy wymagające większej siły bez kolizji z innym wyposażeniem.

Strefa pracy na podłodze

Duża część ćwiczeń może odbywać się bez specjalistycznego sprzętu, bezpośrednio na macie lub materacu.

Przydaje się więc fragment podłogi, którego nie zajmują na stałe żadne urządzenia.

Można tutaj prowadzić:

• ćwiczenia w podporach,
• turlanie,
• ćwiczenia na czworakach,
• zabawy z piłką,
• ćwiczenia naprzemienne,
• zabawy ruchowe,
• ćwiczenia pozycji ciała.

Taka przestrzeń zwiększa funkcjonalność całej sali i pozwala szybko zmieniać charakter zajęć.

Dobrym rozwiązaniem jest zastosowanie składanych lub łatwych do przesuwania materacy, które można rozłożyć tylko wtedy, gdy są potrzebne.

Strefa małej motoryki i pracy stolikowej

Sala integracji sensorycznej nie musi być wykorzystywana wyłącznie do aktywności ruchowych.

Warto przewidzieć niewielkie stanowisko do ćwiczeń wymagających większej precyzji oraz koncentracji.

Może składać się ze stolika oraz dopasowanego do wzrostu dziecka krzesła.

W tym miejscu można wykonywać między innymi:

• nawlekanie,
• sortowanie,
• układanie,
• manipulowanie drobnymi elementami,
• ćwiczenia grafomotoryczne,
• zadania wzrokowo-ruchowe.

Strefę stolikową najlepiej umieścić poza głównym ciągiem komunikacyjnym oraz z dala od huśtawek czy dynamicznych torów przeszkód.

Dzięki temu podczas spokojniejszego zadania dziecko nie jest dodatkowo rozpraszane przez znajdujące się obok urządzenia.

Strefa sensoryczna do pracy z dotykiem

W sali warto również przygotować miejsce przeznaczone do eksploracji różnych faktur i materiałów.

Mogą znaleźć się tutaj pojemniki oraz pomoce zawierające elementy:

• miękkie,
• szorstkie,
• gładkie,
• elastyczne,
• twarde,
• lekkie,
• cięższe.

Można stosować również ścieżki sensoryczne, woreczki, szczoteczki, piłeczki o różnych fakturach czy materiały manipulacyjne.

Najważniejsza jest możliwość kontrolowania liczby dostępnych pomocy. Nie wszystkie powinny być jednocześnie wyeksponowane.

Nadmiar widocznych przedmiotów może powodować rozproszenie, dlatego część wyposażenia lepiej przechowywać w zamykanych szafkach lub pojemnikach.

Strefa wyciszenia

Jednym z częściej pomijanych elementów sali SI jest miejsce umożliwiające odpoczynek i ograniczenie liczby bodźców.

Strefa wyciszenia nie musi zajmować dużej powierzchni. Czasami wystarczy niewielki kącik wyposażony w:

• materac,
• miękkie siedzisko,
• poduszki,
• pufy,
• namiot lub inne częściowe osłonięcie,
• spokojne, regulowane oświetlenie.

Warto unikać umieszczania tej strefy tuż przy wejściu, sprzęcie podwieszanym lub najbardziej dynamicznej części sali.

Powinna znajdować się raczej w spokojniejszym miejscu.

Możliwość odpoczynku pomiędzy intensywniejszymi ćwiczeniami może być równie istotna jak sama przestrzeń do ruchu.

Strefa przechowywania pomocy terapeutycznych

Organizacja wyposażenia ma bezpośredni wpływ na funkcjonalność sali.

Pomoce używane regularnie powinny być łatwo dostępne dla terapeuty, ale niekoniecznie dla dziecka.

Dobrym rozwiązaniem są:

• zamykane szafki,
• regały z pojemnikami,
• podpisane kosze,
• systemy segregowania według rodzaju ćwiczeń.

Można osobno przechowywać pomoce do motoryki małej, materiały sensoryczne, elementy torów czy akcesoria do urządzeń podwieszanych.

Przejrzysty system skraca czas przygotowania zajęć i pomaga ograniczyć wizualny chaos.

Jak oddzielić poszczególne strefy?

Nie trzeba stosować trwałych ścian działowych.

Strefy można zaznaczać za pomocą:

• ustawienia mebli,
• regałów,
• materacy,
• różnego rodzaju nawierzchni,
• dywanów lub mat,
• układu wyposażenia.

Ważniejsze od wyraźnych granic jest zachowanie logicznego układu.

Dynamiczne aktywności powinny odbywać się w jednym obszarze, natomiast zadania wymagające skupienia oraz strefa wyciszenia powinny znajdować się dalej od intensywnego ruchu.

Nie zapominaj o ciągach komunikacyjnych

Jednym z najczęstszych błędów podczas wyposażania sali jest wykorzystanie niemal każdego wolnego fragmentu podłogi.

Tymczasem odpowiednia ilość pustej przestrzeni jest bardzo istotna.

Terapeuta i dziecko powinni móc swobodnie przejść pomiędzy poszczególnymi obszarami bez konieczności omijania urządzeń.

Szczególną uwagę należy zwrócić na okolice:

• drzwi,
• sprzętu podwieszanego,
• drabinek,
• dużych materacy,
• torów przeszkód.

Wyposażenie nie powinno blokować drogi wyjścia ani tworzyć wąskich przejść pomiędzy twardymi elementami.

Jak podzielić małą salę integracji sensorycznej?

W niewielkim pomieszczeniu nie trzeba rezygnować ze stref funkcjonalnych. Trzeba jednak podejść do nich bardziej elastycznie.

Zamiast kilku całkowicie niezależnych obszarów można stworzyć przestrzenie wielofunkcyjne.

Przykładowo:

centralna część sali może być wykorzystywana do torów przeszkód, ćwiczeń na materacu i pracy z piłką,

strefa przy suficie może obejmować punkt podwieszenia,

jedna ze ścian może zostać wykorzystana pod drabinki i elementy wspinaczkowe,

spokojny narożnik może pełnić funkcję miejsca do pracy stolikowej i wyciszenia.

W niewielkich salach szczególnie dobrze sprawdza się sprzęt mobilny oraz modułowy.

Po zakończeniu ćwiczenia część elementów można odłożyć na miejsce i szybko przygotować przestrzeń do kolejnej aktywności.

Jak zaplanować większą salę SI?

Większa powierzchnia daje większą swobodę, ale nie oznacza, że należy wypełnić ją sprzętem.

Często bardziej funkcjonalna jest duża sala z wyraźnymi pustymi przestrzeniami niż pomieszczenie, w którym urządzenia stoją bardzo blisko siebie.

W większej sali można bardziej zdecydowanie rozdzielić:

• sprzęt podwieszany,
• ćwiczenia równoważne,
• motorykę dużą,
• pracę na podłodze,
• ćwiczenia przy stoliku,
• strefę wyciszenia.

Dzięki temu kilka aktywności może być przygotowanych wcześniej bez konieczności ciągłego przestawiania wyposażenia.

Najczęstsze błędy przy organizowaniu stref

Zbyt dużo sprzętu

Większa liczba urządzeń nie zawsze oznacza lepiej wyposażoną salę.

Jeżeli pomiędzy elementami pozostaje niewiele wolnego miejsca, część urządzeń staje się trudna do wykorzystania.

Brak przestrzeni wokół huśtawek

Pod uwagę należy brać pełny zakres ruchu urządzenia, a nie tylko miejsce bezpośrednio pod punktem podwieszenia.

Strefa wyciszenia obok części ruchowej

Jeżeli obok znajdują się huśtawki, piłki czy tor przeszkód, trudno stworzyć spokojne środowisko.

Wszystkie pomoce na widoku

Duża liczba intensywnych wizualnie przedmiotów może niepotrzebnie rozpraszać.

Brak możliwości zmiany układu

Sala SI powinna pozwalać na modyfikowanie przestrzeni. Ciężkie, ustawione na stałe elementy mogą znacząco ograniczać liczbę możliwych konfiguracji.

Czy każda sala SI musi mieć identyczne strefy?

Nie.

Podział powinien wynikać przede wszystkim z:

• powierzchni pomieszczenia,
• wieku dzieci,
• rodzaju prowadzonych zajęć,
• dostępnego wyposażenia,
• sposobu pracy terapeuty.

Inaczej będzie wyglądała niewielka sala wykorzystywana głównie do terapii indywidualnej, a inaczej duża przestrzeń wyposażona w kilka systemów podwieszeń i rozbudowane konstrukcje ruchowe.

Strefy powinny pomagać w prowadzeniu zajęć, a nie narzucać sztywny sposób korzystania z pomieszczenia.

Podsumowanie

Podział sali integracji sensorycznej na strefy funkcjonalne pozwala uporządkować przestrzeń i lepiej wykorzystać dostępne wyposażenie. W praktyce warto przewidzieć przede wszystkim miejsce do aktywności przedsionkowej, ćwiczeń równowagi, motoryki dużej, pracy proprioceptywnej, zadań stolikowych oraz odpoczynku i wyciszenia.

Nie trzeba jednak tworzyć trwałych granic pomiędzy poszczególnymi częściami. Znacznie ważniejsze są bezpieczeństwo, odpowiednia ilość wolnej przestrzeni oraz możliwość szybkiej zmiany konfiguracji sali.

Dobrze zaplanowana sala SI powinna być przede wszystkim elastyczna. To terapeuta, zależnie od potrzeb konkretnego dziecka i celu zajęć, powinien mieć możliwość zmiany układu urządzeń, budowania nowych torów oraz łączenia poszczególnych stref w jedną funkcjonalną przestrzeń.